Zgodnie z tradycją, główną część obchodów rocznicowych poprzedzi (o godz. 11.45) złożenie kwiatów pod tablicą pamiątkową, poświęconą podgórskim legionistom poległym za ojczyznę, która znajduje się na budynku podgórskiego magistratu (Rynek Podgórski 1). Potem przejdziemy na plac Niepodległości.
Oficjalne uroczystości rocznicowe na placu Niepodległości rozpoczną się o godz. 12.00. Zainauguruje je sygnał trąbkowy i symboliczne wciągnięcie na maszt polskiej flagi (w miejsce flagi zaborcy) oraz krótka inscenizacja, nawiązująca do wydarzeń z końca października 1918 roku, w wykonaniu grupy rekonstrukcyjnej. Nie zabraknie również wspólnego odśpiewania hymnu państwowego.
Następnie przebieg oraz znaczenie wydarzeń historycznych sprzed 108 lat przybliży zgromadzonym Robert Gaweł z Muzeum Podgórza. Krótki rys historyczny powstańczego zrywu zaprezentuje też młodzież z IV Licem Ogólnokształcącego imienia Tadeusza Kościuszki. Potem przedstawiciele miasta i dzielnicy, jednostek miejskich oraz podgórskich szkół złożą uroczyście kwiaty pod obeliskiem upamiętniającym walkę wyzwoleńczą żołnierzy pod dowództwem por. Antoniego Stawarza.
Na zakończenie, wspólnie z chórem Jaszczwóry oraz uczniami Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. B. Rutkowskiego, zaśpiewamy pieśni patriotyczne.
Organizatorami uroczystości rocznicowych są Centrum Kultury Podgórza w Krakowie i Rada Dzielnicy XIII Podgórze.
Powodzenie powstańczego zrywu z końca października 1918 roku było zasługą polskich żołnierzy i oficerów służących w armii austriackiej i dowodzącego nimi por. Antoniego Stawarza, który zbudował niezbędną dla powodzenia całej akcji siatkę konspiracyjną i pozyskał ważnych sojuszników wśród żołnierzy i cywilów. Akcja powstańcza trwała dwa dni i zakończyła się pełnym sukcesem.
Pierwszym skrawkiem wolnego Krakowa stał się dworzec w Płaszowie. Wieczorem 30 października Stawarz oznajmił pełniącym tam wartę żołnierzom Polakom, że w Krakowie wybuchła rewolucja, a polski rząd przejął władzę. Strzelcy przypięli do czapek biało-czerwone kokardy, rozbrojono pierwszych austriackich żołnierzy. Telegrafem rozesłano po całej Galicji wiadomość: „Rewolucja w Krakowie. Rząd polski przejął władzę. Wstrzymać wszystkie transporty, które by chciały wyjechać poza granice kraju, skierować je na Kraków”. Stawarz nakazał także zebrać oddział Badziocha, orkiestrę, a kolejarzom polecił opóźnianie i zatrzymywanie transportów wojska.
Była 4.30 rano, 31 października 1918 r., kiedy por. Antoni Stawarz ruszał do podgórskich koszar, by rozbroić stacjonujących tam żołnierzy. Było ich około 400, a Stawarz mógł liczyć na 30 ludzi. Ogłosił alarm batalionu bez broni i gdy Niemcy zebrali się na placu koszar przy ul. Kalwaryjskiej, otoczyli ich uzbrojeni żołnierze z biało-czerwonymi kokardami. Do Polaków dołączyli służący w batalionie asystencyjnym Czesi i Ślązacy z Księstwa Cieszyńskiego. Koszary opanowano bez jednego wystrzału. Zrzucono austriackie godło i zawieszono biało-czerwoną flagę.
W podobny sposób zadziałał ppor. Franciszek Pustelnik, rozbrajając żołnierzy w koszarach przy ul. Wielickiej, wartowników w gmachu podgórskiego sądu i żandarmów. W przewrót zaangażowali się także por. Ludwik Iwaszko, który kilka dni wcześniej przybył do Krakowa ze swymi podkomendnymi – Polakami oraz por. Hustak – Słowak, który ze swym oddziałem dołączył do Stawarza.
Na Rynku Podgórskim zbierał się tłum: żołnierze z polskimi kokardami, Czesi, oddział Józefa Badziocha i rosnąca rzesza rozentuzjazmowanych cywili. Przemówił wówczas Stawarz, ogłaszając marsz do Krakowa w celu oswobodzenia miasta. Wysłał tam dwa oddziały wojska oraz pochód ludności cywilnej i orkiestrę, kierowane przez por. Iwaszkę; sam powrócił do koszar, gdzie zaczął formować oddziały z napływających ochotników. Maszerujący żołnierze i cywile rozbrajali żołnierzy austro-węgierskich i zrzucali oznaki władzy austriackiej. Symboliczne znaczenie miało zajęcie odwachu (siedziby straży wojskowej) przy Wieży Ratuszowej na Rynku Głównym, w którym wystawiono polską wartę. Tego samego dnia, na wieść o wydarzeniach w mieście, grupa żołnierzy Polaków pod komendą kpt. Romana Florera opanowała lotnisko wojskowe w Rakowicach. Wobec zaistniałej sytuacji, dowództwo austriackie skapitulowało. Władzę nad miastem objęła Polska Komisja Likwidacyjna, komendę wojskową przejął najstarszy stopniem płk Roja.
[źródło: krakow.ipn.gov.pl, tekst: Krzysztof Pięciak]
30.10.2026 | PROGRAM
godz. 11.45 | Urząd Miasta Krakowa, Rynek Podgórski 1
Uroczyste złożenie kwiatów pod tablicą poświęconą Legionistom Podgórskim poległym za ojczyznę.
godz. 12.00-13.00 | plac Niepodległości
„Niepodległość zaczęła się w Podgórzu” – uroczystość upamiętniająca bohaterski czyn zbrojny naszych rodaków walczących o niepodległą Polskę
godz. 12.00-12.05 | Hejnał Dzielnicy XIII Podgórze
godz. 12.05 | Sygnał trąbkowy, krótka inscenizacja w wykonaniu grupy rekonstrukcyjnej oraz wspólne odśpiewanie hymnu Polski
godz. 12.15 | Odczyt p. Roberta Gawła z Muzeum Podgórza przybliżający przebieg oraz znaczenie wydarzeń historycznych sprzed 108 lat;
- Prezentacja rysu historycznego wydarzeń powstańczych w wykonaniu młodzieży z IV Licem Ogólnokształcącego imienia Tadeusza Kościuszki.
godz. 12.30 | Przemówienia przedstawicieli władz miasta i Dzielnicy XIII Podgórze
godz. 12.45 | Złożenie kwiatów kwiaty pod obeliskiem upamiętniającym walkę wyzwoleńczą żołnierzy pod dowództwem por. Antoniego Stawarza.
godz. 12.50 | Koncert pieśni patriotycznych - Wspólne śpiewanie z chórem Jaszczwóry i uczniami Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. B. Rutkowskiego
godz. 13.00 | Zakończenie oficjalnej części obchodów rocznicowych
Wstęp wolny
Biuletyn Informacji Publicznej
